પ્રકરણ 9: ઘર્ષણ || વિજ્ઞાન ધોરણ 8
પ્રકરણ 9: ઘર્ષણ
વિજ્ઞાન ધોરણ 8
પરિચય
- વર્ણન:
- ઘર્ષણ એ એક બળ છે જે ગતિનો વિરોધ કરે છે અને રોજિંદા જીવનમાં અનુભવાય છે.
- જ્યારે કોઈ વસ્તુ બીજી સપાટી પર ગતિ કરે છે, ત્યારે તે ધીમી પડે છે અથવા સ્થિર થઈ જાય છે, જે ઘર્ષણ બળને કારણે થાય છે.
- ઉદાહરણ:
- ટ્રાફિક સિગ્નલ પાસે વાહન બ્રેક લગાડવાથી ધીમું પડે છે.
- જમીન પર ગતિ કરતો દડો થોડા સમય પછી સ્થિર થઈ જાય છે.
- કેળાંની છાલ કે લીસા ભોંયતળિયા પર લપસી જવું.
- નોંધ:
- ઘર્ષણ એ ભૌતિકશાસ્ત્રનો મૂળભૂત ખ્યાલ છે, જે ગતિ અને સ્થિરતાને સમજવામાં મદદ કરે છે.
- વિદ્યાર્થીઓએ રોજિંદા જીવનના ઉદાહરણો, જેમ કે સાયકલની બ્રેક અથવા લપસણી સપાટી પર ચાલવું,નું અવલોકન કરવું જોઈએ જેથી ઘર્ષણની અસર સમજાય.
ઘર્ષણ બળ
- વર્ણન:
- ઘર્ષણ બળ એ બે સપાટીઓના સંપર્કથી ઉદ્ભવતું બળ છે, જે ગતિનો વિરોધ કરે છે.
- આ બળ હંમેશાં લગાડેલા બળની વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે.
- ઉદાહરણ:
- પુસ્તકને ટેબલ પર ધક્કો મારવાથી તે થોડું અંતર કાપીને સ્થિર થઈ જાય છે, કારણ કે ઘર્ષણ બળ ગતિનો વિરોધ કરે છે.
- જો ડાબી બાજુ બળ લગાડવામાં આવે, તો ઘર્ષણ જમણી બાજુ લાગે છે, અને જો જમણી બાજુ બળ લગાડવામાં આવે, તો ઘર્ષણ ડાબી બાજુ લાગે છે.
- પ્રવૃત્તિ 9.1:
- કાર્ય:
- ટેબલ પર પડેલા પુસ્તકને ધીમેથી ધક્કો મારો.
- અવલોકન કરો કે પુસ્તક થોડું અંતર કાપીને સ્થિર થઈ જાય છે.
- પુસ્તકને વિરુદ્ધ દિશામાં ધક્કો મારીને આ પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન કરો.
- અવલોકન:
- પુસ્તક દરેક વખતે સ્થિર થઈ જાય છે, જે દર્શાવે છે કે ગતિનો વિરોધ કરવા માટે એક બળ કાર્ય કરે છે, જેને ઘર્ષણ બળ કહેવાય.
- પ્રશ્નો:
- શું પુસ્તકની ગતિનો વિરોધ કરવા માટે કોઈ બળ લાગે છે?
- શા માટે પુસ્તક સ્થિર થઈ જાય છે?
- કાર્ય:
- નોંધ:
- ઘર્ષણ બળ એ સંપર્ક બળ છે, જે બે સપાટીઓના ખરબચડાપણા (roughness) ને કારણે ઉદ્ભવે છે.
- વિદ્યાર્થીઓએ આ પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઘર્ષણની દિશા અને તેની ગતિના વિરોધની અસરને સમજવું જોઈએ.
ઘર્ષણ પર અસર કરતાં પરિબળો
- વર્ણન:
- ઘર્ષણ બળ બે સપાટીઓના ખરબચડાપણા અને તેમના પર લાગતા બળના પરિમાણ પર આધાર રાખે છે.
- મુખ્ય પરિબળો:
- સપાટીનું ખરબચડાપણું:
- ખરબચડી સપાટીઓ પર વધુ અનિયમિતતાઓ (irregularities) હોય, જેનાથી ઘર્ષણ બળ વધે.
- લીસી સપાટીઓ પર ઓછી અનિયમિતતાઓ હોવાથી ઘર્ષણ ઓછું હોય.
- બળનું પરિમાણ:
- બે સપાટીઓને વધુ બળથી દબાવવામાં આવે તો અનિયમિતતાઓનું જોડાણ (interlocking) વધે, જેનાથી ઘર્ષણ બળ વધે.
- સપાટીનું ખરબચડાપણું:
- પ્રવૃત્તિ 9.2:
- કાર્ય:
- એક ઇંટની ફરતે દોરી બાંધો અને સ્પ્રિંગકાંટાની મદદથી તેને ખેંચો.
- ઇંટ ગતિ શરૂ કરે ત્યારે સ્પ્રિંગકાંટા પરનું મૂલ્ય નોંધો, જે ઘર્ષણ બળનું માપ દર્શાવે.
- ઇંટની ફરતે શણનો ટુકડો વીંટાળીને પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન કરો.
- ઇંટ પર પોલિથીનનો ટુકડો વીંટાળીને ફરી પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન કરો.
- અવલોકન:
- શણના ટુકડાથી ઘર્ષણ વધે, કારણ કે તે ખરબચડી સપાટી બનાવે.
- પોલિથીનથી ઘર્ષણ ઓછું થાય, કારણ કે તે લીસી સપાટી બનાવે.
- પ્રશ્નો:
- સ્પ્રિંગકાંટાના અવલોકનોમાં તફાવત શા માટે જોવા મળે?
- સપાટીના પ્રકાર ઘર્ષણને કેવી રીતે અસર કરે?
- કાર્ય:
- પ્રવૃત્તિ 9.3:
- કાર્ય:
- ટેબલ અથવા લીસા ભોંયતળિયા પર ઢાળ બનાવો (જેમ કે ઇંટ કે પુસ્તકોના ટેકે રાખેલું લાકડાનું પાટિયું).
- ઢાળ પર બિંદુ A નિશાન કરો અને પેન્સિલ સેલને બિંદુ Aથી નીચે ગતિ કરવા દો.
- સેલ સ્થિર થતાં પહેલાં કેટલું અંતર કાપે છે તે નોંધો.
- ટેબલ પર કાપડનો ટુકડો ફેલાવીને પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન કરો.
- ટેબલ પર રેતીનું પાતળું સ્તર લગાવીને ફરી પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન કરો.
- અવલોકન:
- લીસી સપાટી (ટેબલ) પર સેલ વધુ અંતર કાપે.
- કાપડ પર સેલ ઓછું અંતર કાપે, અને રેતી પર સૌથી ઓછું અંતર કાપે, કારણ કે રેતીની સપાટી ખરબચડી હોય.
- પ્રશ્નો:
- સેલ દ્વારા કપાયેલું અંતર સપાટીના પ્રકાર પર કેવી રીતે આધાર રાખે?
- કયા કિસ્સામાં અંતર ઓછામાં ઓછું છે અને શા માટે?
- કાર્ય:
- નોંધ:
- ઘર્ષણ બે સપાટીઓની અનિયમિતતાઓ (ખરબચડાપણું) ને કારણે ઉદ્ભવે, જે એકબીજામાં ભરાઈ જાય (interlocking).
- વિદ્યાર્થીઓએ આ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા સપાટીના પ્રકાર અને ઘર્ષણના સંબંધને સમજવું જોઈએ.
- સ્પ્રિંગકાંટો:
- સ્પ્રિંગકાંટો એ બળનું માપન કરવાનું સાધન છે, જેમાં સ્પ્રિંગનું ખેંચાણ બળનું મૂલ્ય ન્યૂટનમાં દર્શાવે.
- વિદ્યાર્થીઓએ સ્પ્રિંગકાંટાનો ઉપયોગ કરીને ઘર્ષણ બળનું માપન કરવાની પ્રેક્ટિસ કરવી જોઈએ.
ઘર્ષણના પ્રકારો
- વર્ણન:
- ઘર્ષણ બળના બે મુખ્ય પ્રકારો છે:
- સ્થિત ઘર્ષણ (Static Friction):
- વસ્તુને સ્થિર સ્થિતિમાંથી ગતિમાં લાવવા માટે જરૂરી બળ.
- ઉદાહરણ: ભારે બોક્સને ધક્કો મારીને ગતિમાં લાવવું.
- સરકતું ઘર્ષણ (Sliding Friction):
- ગતિમાં રહેલી વસ્તુની ગતિ ચાલુ રાખવા માટે જરૂરી બળ.
- ઉદાહરણ: ગતિમાં રહેલા બોક્સને ખેંચવું.
- સ્થિત ઘર્ષણ (Static Friction):
- સરખામણી:
- સ્થિત ઘર્ષણ સરકતા ઘર્ષણ કરતાં વધુ હોય, કારણ કે ગતિ શરૂ થતાં સપાટીઓના સંપર્ક બિંદુઓ એકબીજામાં ઓછા ભરાય.
- ઉદાહરણ: ભારે બોક્સને ગતિમાં લાવવું મુશ્કેલ હોય, પરંતુ એકવાર ગતિમાં આવે તો તેને ચાલુ રાખવું સરળ હોય.
- ઘર્ષણ બળના બે મુખ્ય પ્રકારો છે:
- નોંધ:
- વિદ્યાર્થીઓએ સ્થિત અને સરકતા ઘર્ષણના તફાવતને સમજવા માટે ભારે વસ્તુને ખેંચવાનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ.
- આ ખ્યાલ ન્યૂટનના પ્રથમ ગતિના નિયમ (જડત્વ) સાથે સંબંધિત છે, જે વસ્તુની ગતિ બદલવાનો વિરોધ દર્શાવે.
ઘર્ષણ: એક જરૂરી દૂષણ
- વર્ણન:
- ઘર્ષણ એક જરૂરી બળ છે, જે રોજિંદા જીવનમાં મદદરૂપ છે, પરંતુ તેની હાનિકારક અસરો પણ છે.
- ઘર્ષણના ફાયદા:
- ચાલવું:
- ઘર્ષણ વિના ચાલવું અશક્ય થઈ પડે, કારણ કે પગ અને જમીન વચ્ચે પકડ ન હોય.
- ઉદાહરણ: ભીના ભોંયતળિયા પર લપસી જવું, કારણ કે ઘર્ષણ ઓછું થાય.
- પકડવું:
- વસ્તુઓને પકડી રાખવા માટે ઘર્ષણ જરૂરી છે.
- ઉદાહરણ: ચીકણા કાચના ગ્લાસને પકડવું મુશ્કેલ હોય, જ્યારે માટીનો ઘડો સરળતાથી પકડાય.
- લખવું:
- પેન અથવા ચોકથી લખવા માટે ઘર્ષણ જરૂરી છે, જે કણોને સપાટી પર ચોંટાડે.
- ઉદાહરણ: બ્લેકબોર્ડ પર ચોકથી લખવું, જે ઘર્ષણને કારણે શક્ય બને.
- વાહનોની ગતિ:
- રસ્તા અને ટાયરો વચ્ચે ઘર્ષણ હોવાથી વાહનો ગતિ શરૂ કરી શકે, રોકાઈ શકે, અને દિશા બદલી શકે.
- બાંધકામ:
- ખીલી ઠોકવી, ગાંઠ બાંધવી, અથવા ઈમારત બાંધવા માટે ઘર્ષણ જરૂરી છે.
- ચાલવું:
- ઘર્ષણની હાનિઓ:
- ઘસારો:
- ઘર્ષણને કારણે વસ્તુઓ ઘસાઈ જાય, જેમ કે સ્ક્રૂ, બોલબેરિંગ, બૂટ-ચંપલના તળિયા, અથવા રેલવેના પગથિયાં.
- ઉષ્મા ઉત્પન્ન થવી:
- ઘર્ષણથી ઉષ્મા ઉત્પન્ન થાય, જે ઊર્જાનો વ્યય કરે.
- ઉદાહરણ:
- હથેળીઓ ઘસવાથી ગરમી અનુભવાય.
- માચીસની દિવાસળી ઘસવાથી આગ પકડાય.
- મિક્સરનું જાર ચાલવાથી ગરમ થઈ જાય.
- ઘસારો:
- નોંધ:
- ઘર્ષણના ફાયદા અને હાનિઓને સમજવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ રોજિંદા ઉદાહરણો, જેમ કે લખવું, ચાલવું, અથવા મશીનોનો ઉપયોગ,નું અવલોકન કરવું જોઈએ.
- ઘર્ષણ એ એક “જરૂરી દૂષણ” છે, કારણ કે તે આવશ્યક છે, પરંતુ તેની હાનિકારક અસરોને ઘટાડવાની જરૂર પડે.
ઘર્ષણનું વધારવું અને ઘટાડવું
- વર્ણન:
- કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ઘર્ષણ વધારવું જરૂરી હોય, જ્યારે કેટલીકમાં તેને ઘટાડવું જરૂરી હોય.
- ઘર્ષણ વધારવાની રીતો:
- ખરબચડી સપાટીઓ:
- બૂટ-ચંપલના તળિયા ખાંચાવાળા હોય, જેથી જમીન સાથે વધુ પકડ મળે અને ચાલવું સલામત બને.
- ઉદાહરણ: ટાયરોની ખાંચાવાળી ડિઝાઇન રસ્તા સાથે પકડ વધારે.
- બ્રેક પ્રણાલી:
- વાહનોમાં બ્રેક પેડનો ઉપયોગ ઘર્ષણ વધારવા માટે થાય, જે વાહનને રોકવામાં મદદ કરે.
- ખરબચડી સપાટીઓ:
- ઘર્ષણ ઘટાડવાની રીતો:
- ઊંજણ (Lubricants):
- તેલ, ગ્રીસ, અથવા ગ્રેફાઇટ જેવા પદાર્થો ગતિશીલ ભાગો વચ્ચે પાતળું સ્તર બનાવે, જે અનિયમિતતાઓનું જોડાણ ઘટાડે.
- ઉદાહરણ:
- દરવાજાના મિજાગરામાં તેલ નાખવાથી હલનચલન સરળ બને.
- કેરમબોર્ડ પર પાવડર છાંટવાથી ઘર્ષણ ઘટે.
- લીસી સપાટીઓ:
- લીસી સપાટીઓ (જેમ કે પોલિશ કરેલી સપાટી) ઘર્ષણ ઘટાડે.
- ઊંજણ (Lubricants):
- નોંધ:
- ઘર્ષણ વધારવું અને ઘટાડવું એ રોજિંદા અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગોમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
- વિદ્યાર્થીઓએ ઊંજણનો ઉપયોગ કરીને (જેમ કે સાયકલના ભાગોમાં ગ્રીસ લગાવવું) ઘર્ષણ ઘટાડવાની અસરોનું અવલોકન કરવું જોઈએ.
- પ્રશ્ન:
- શું ઘર્ષણને સંપૂર્ણ શૂન્ય કરી શકાય?
- જવાબ: ઘર્ષણને સંપૂર્ણ શૂન્ય કરી શકાતું નથી, કારણ કે કોઈ પણ સપાટી સંપૂર્ણ લીસી નથી હોતી અને તેમાં થોડી અનિયમિતતાઓ હંમેશાં હોય.
પૈડાં ઘર્ષણ ઘટાડે છે
- વર્ણન:
- જ્યારે વસ્તુ ગબડે (rolls) છે, ત્યારે લોટણ ઘર્ષણ (rolling friction) ઉદ્ભવે, જે સરકતા ઘર્ષણ કરતાં ઓછું હોય.
- ઉદાહરણ:
- પૈડાંવાળા સામાનને ખેંચવું સરળ હોય, કારણ કે લોટણ ઘર્ષણ ઓછું હોય.
- બોલ-બેરિંગનો ઉપયોગ મશીનોમાં સરકતા ઘર્ષણને લોટણ ઘર્ષણમાં બદલવા માટે થાય.
- ઉદાહરણો:
- છતના પંખાઓ અને સાયકલોમાં ધરી (axle) અને કેન્દ્ર (hub) વચ્ચે બોલ-બેરિંગનો ઉપયોગ.
- નોંધ:
- લોટણ ઘર્ષણ સરકતા ઘર્ષણ કરતાં ઓછું હોવાથી, તેનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક અને રોજિંદા સાધનોમાં થાય.
- વિદ્યાર્થીઓએ બોલ-બેરિંગવાળી સાયકલની ગતિનું અવલોકન કરીને લોટણ ઘર્ષણની અસર સમજવી જોઈએ.
તરલ ઘર્ષણ
- વર્ણન:
- તરલ (વાયુઓ અને પ્રવાહીઓ) માંથી પસાર થતી વસ્તુઓ પર ઘર્ષણ બળ લાગે, જેને તરલ ઘર્ષણ (fluid friction) અથવા ઘસડાવું (drag) કહેવાય.
- ઉદાહરણ:
- હવામાંથી પસાર થતું વિમાન અથવા પાણીમાં તરતી નાવ પર તરલ ઘર્ષણ લાગે.
- તરલ ઘર્ષણને અસર કરતાં પરિબળો:
- વસ્તુની ઝડપ:
- વસ્તુની તરલની સાપેક્ષે ઝડપ વધે તો તરલ ઘર્ષણ વધે.
- વસ્તુનો આકાર:
- સ્ટ્રીમલાઇન (streamlined) આકાર ઘર્ષણ ઘટાડે.
- ઉદાહરણ: વિમાનો અને નાવની ડિઝાઇન તરલ ઘર્ષણ ઘટાડવા માટે સ્ટ્રીમલાઇન હોય.
- તરલનો પ્રકાર:
- ગાઢ તરલ (જેમ કે પાણી) પાતળા તરલ (જેમ કે હવા) કરતાં વધુ ઘર્ષણ ઉત્પન્ન કરે.
- વસ્તુની ઝડપ:
- નોંધ:
- તરલ ઘર્ષણનો ખ્યાલ વાહનોની ડિઝાઇન અને એરોડાયનેમિક્સમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
- વિદ્યાર્થીઓએ સ્ટ્રીમલાઇન આકારની અસર સમજવા માટે કાગળના વિમાનની ડિઝાઇન બદલીને તેની ગતિનું અવલોકન કરવું જોઈએ.
વ્યવહારિક પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રશ્નો
- પ્રવૃત્તિ 9.1:
- કાર્ય: ટેબલ પર પુસ્તકને ધક્કો મારો અને તેની ગતિનું અવલોકન કરો.
- ઉદ્દેશ: ઘર્ષણ બળની ગતિના વિરોધની અસર સમજવી.
- પ્રવૃત્તિ 9.2:
- કાર્ય: ઇંટને સ્પ્રિંગકાંટાથી ખેંચો અને વિવિધ સપાટીઓ (શણ, પોલિથીન) પર ઘર્ષણ બળનું માપન કરો.
- ઉદ્દેશ: સપાટીના ખરબચડાપણા અને ઘર્ષણનો સંબંધ સમજવો.
- પ્રવૃત્તિ 9.3:
- કાર્ય: ઢાળ પર પેન્સિલ સેલને ગતિ કરવા દો અને વિવિધ સપાટીઓ (ટેબલ, કાપડ, રેતી) પર કપાયેલા અંતરનું અવલોકન કરો.
- ઉદ્દેશ: સપાટીના પ્રકાર અને ઘર્ષણની અસરની સરખામણી કરવી.
- પ્રશ્નો:
- પ્રશ્ન 1: બ્રેક મારવાથી વાહન શા માટે ધીમું પડે છે?
- જવાબ: બ્રેક પેડ અને ટાયર વચ્ચે ઘર્ષણ બળ વધે, જે ગતિનો વિરોધ કરે.
- પ્રશ્ન 2: કેળાંની છાલ પર લપસી જવાનું કારણ શું છે?
- જવાબ: કેળાંની છાલ લીસી હોવાથી ઘર્ષણ ઓછું થાય, જેનાથી પગની પકડ ઓછી થાય.
- પ્રશ્ન 3: ઘર્ષણ વિના ચાલવું શા માટે અશક્ય છે?
- જવાબ: ઘર્ષણ વિના પગ અને જમીન વચ્ચે પકડ ન હોય, જેનાથી ગતિ શરૂ કરવી અશક્ય બને.
- પ્રશ્ન 4: ઘર્ષણથી ઉષ્મા કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય?
- જવાબ: બે સપાટીઓના ખરબચડાપણાને કારણે ઘર્ષણ થાય, જે ઊર્જાને ઉષ્મામાં રૂપાંતરિત કરે.
- પ્રશ્ન 1: બ્રેક મારવાથી વાહન શા માટે ધીમું પડે છે?
- નોંધ:
- આ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રશ્નો વિદ્યાર્થીઓને ઘર્ષણની સંકલ્પનાઓને વ્યવહારિક રીતે સમજવામાં મદદ કરે.
- વિદ્યાર્થીઓએ આ પ્રવૃત્તિઓ ગ્રૂપમાં કરીને અવલોકનોની ચર્ચા કરવી જોઈએ.
સારાંશ
- વર્ણન:
- આ પાઠ “ઘર્ષણ” ઘર્ષણ બળની સંકલ્પના, તેના પ્રકારો, અને તેની વ્યવહારિક અસરોનો પરિચય આપે.
- આવરેલ મુદ્દાઓ:
- ઘર્ષણ બળ એ ગતિનો વિરોધ કરતું સંપર્ક બળ છે, જે બે સપાટીઓના ખરબચડાપણાથી ઉદ્ભવે.
- ઘર્ષણ પર અસર કરતાં પરિબળો: સપાટીનું ખરબચડાપણું અને બળનું પરિમાણ.
- ઘર્ષણના પ્રકારો: સ્થિત ઘર્ષણ, સરકતું ઘર્ષણ, લોટણ ઘર્ષણ, અને તરલ ઘર્ષણ.
- ઘર્ષણના ફાયદા (ચાલવું, પકડવું, લખવું) અને હાનિઓ (ઘસારો, ઉષ્મા ઉત્પન્ન થવી).
- ઘર્ષણ વધારવાની અને ઘટાડવાની રીતો: ખરબચડી સપાટીઓ, ઊંજણ, અને બોલ-બેરિંગ.
- તરલ ઘર્ષણ અને તેની અસરો, જેમ કે વાહનોની સ્ટ્રીમલાઇન ડિઝાઇન.
- નોંધ:
- આ પાઠ વિદ્યાર્થીઓને ઘર્ષણની વૈજ્ઞાનિક સમજ અને તેના રોજિંદા તેમજ ઔદ્યોગિક ઉપયોગોની જાણકારી આપે.
- વિદ્યાર્થીઓએ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ઘર્ષણની અસરોનું અવલોકન કરીને આ ખ્યાલોને વ્યવહાર સાથે જોડવા જોઈએ.
- આ પાઠ ભૌતિકશાસ્ત્રના ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે આધારરૂપ છે, ખાસ કરીને ગતિના નિયમો અને ઊર્જા વ્યયના સંદર્ભમાં.
અંતિમ નોંધ:
- આ પાઠની સામગ્રી વિદ્યાર્થીઓને ઘર્ષણની સંકલ્પનાઓને વ્યવહારિક અને સૈદ્ધાંતિક રીતે સમજવામાં મદદ કરે.
- વિદ્યાર્થીઓએ પ્રવૃત્તિઓ, પ્રશ્નો, અને ચર્ચાઓ દ્વારા આ ખ્યાલોને ઊંડાણપૂર્વક સમજવા જોઈએ, જે તેમની વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિ અને વિચારશક્તિને વિકસાવશે.
- શિક્ષકોએ વિદ્યાર્થીઓને આ પ્રવૃત્તિઓ ગ્રૂપમાં કરવા અને અવલોકનોની ચર્ચા કરવા પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ, જેથી શીખવાની પ્રક્રિયા વધુ ઇન્ટરેક્ટિવ અને રસપ્રદ બને.
📚 અહીં ધોરણ 6, 7 અને 8 માટેના પ્રકરણ ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે (Textbook Edition 2023/24):
🔗 Website: LearnWithNohil.blogspot.com
✅ વિજ્ઞાન ધોરણ 6
- પ્રકરણ 1: આહારના ઘટકો
- પ્રકરણ 2: વસ્તુઓનાં જૂથ બનાવવાં
- પ્રકરણ 3: પદાર્થોનું અલગીકરણ
- પ્રકરણ 4: વનસ્પતિની જાણકારી મેળવીએ
- પ્રકરણ 5: શરીરનું હલનચલન
- પ્રકરણ 6: સજીવો - લક્ષણો અને નિવાસસ્થાન
- પ્રકરણ 7: ગતિ અને અંતરનું માપન
- પ્રકરણ 8: પ્રકાશ, પડછાયો અને પરાવર્તન
- પ્રકરણ 9: વિદ્યુત તથા પરિપથ
- પ્રકરણ 10: ચુંબક સાથે ગમ્મત
- પ્રકરણ 11: આપણી આસપાસની હવા
✅ વિજ્ઞાન ધોરણ 7
- પ્રકરણ 1: વનસ્પતિમાં પોષણ
- પ્રકરણ 2: પ્રાણીઓમાં પોષણ
- પ્રકરણ 3: ઉષ્મા
- પ્રકરણ 4: ઍસિડ, બેઈઝ અને ક્ષાર
- પ્રકરણ 5: ભૌતિક અને રાસાયણિક ફેરફારો
- પ્રકરણ 6: સજીવોમાં શ્વસન
- પ્રકરણ 7: પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓમાં વહન
- પ્રકરણ 8: વનસ્પતિમાં પ્રજનન
- પ્રકરણ 9: ગતિ અને સમય
- પ્રકરણ 10: વિદ્યુતપ્રવાહ અને તેની અસરો
- પ્રકરણ 11: પ્રકાશ
- પ્રકરણ 12: જંગલો : આપણી જીવાદોરી
- પ્રકરણ 13: દૂષિત પાણીની વાર્તા
✅ વિજ્ઞાન ધોરણ 8
- પ્રકરણ 1: પાક ઉત્પાદન અને વ્યવસ્થાપન
- પ્રકરણ 2: સૂક્ષ્મજીવો : મિત્ર અને શત્રુ
- પ્રકરણ 3: કોલસો અને પેટ્રોલિયમ
- પ્રકરણ 4: દહન અને જ્યોત
- પ્રકરણ 5: વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓનું સંરક્ષણ
- પ્રકરણ 6: પ્રાણીઓમાં પ્રજનન
- પ્રકરણ 7: કિશોરાવસ્થા તરફ
- પ્રકરણ 8: બળ અને દબાણ
- પ્રકરણ 9: ઘર્ષણ
- પ્રકરણ 10: ધ્વનિ
- પ્રકરણ 11: વિદ્યુતપ્રવાહની રાસાયણિક અસર
- પ્રકરણ 12: કેટલીક કુદરતી ઘટનાઓ
- પ્રકરણ 13: પ્રકાશ
Comments
Post a Comment