Science Textbook

  પ્રકરણ 12: કેટલીક કુદરતી ઘટનાઓ વિજ્ઞાન ધોરણ 8   પરિચય આ પ્રકરણમાં આપણે બે વિનાશક કુદરતી ઘટનાઓ, વીજળી અને ભૂકંપ, વિશે ચર્ચા કરીશું. આ ઘટનાઓથી થતાં નુકસાનને ઘટાડવા માટેનાં સલામતીનાં પગલાં અને વૈજ્ઞાનિક સમજ પણ શીખીશું. નોંધ : આ પ્રકરણ વિદ્યાર્થીઓને કુદરતી ઘટનાઓની વૈજ્ઞાનિક સમજ અને સલામતીનાં પગલાં શીખવામાં મદદ કરે છે. વિદ્યાર્થીઓએ વીજળી અને ભૂકંપની અસરોનું અવલોકન કરવા રોજિંદા જીવનનાં ઉદાહરણો (જેમ કે તણખા, ધરતીની ધ્રુજારી) ને ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ. 12.1 વીજળી (Lightning) વર્ણન : વીજળી એ એક મોટા પાયે થતો વિદ્યુત તણખો છે, જે વાદળોમાં એકઠા થયેલા વીજભારને કારણે ઉદ્ભવે છે. રોજિંદા જીવનમાં તણખા જોવા મળે છે, જેમ કે: વીજળીના થાંભલા પર ઢીલા વાયરો હલે ત્યારે. સોકેટમાં ઢીલો પ્લગ હોય ત્યારે. પ્રાચીન સમયમાં લોકો વીજળીને ઈશ્વરનો કોપ માનતા હતા, પરંતુ હવે આપણે જાણીએ છીએ કે તે વાદળોમાં વીજભારના સંચયને કારણે થાય છે. વીજળીથી ડરવાની જરૂર નથી, પરંતુ સલામતી માટે અગમચેતી રાખવી જરૂરી છે. નોંધ : વિદ્યાર્થીઓએ વીજળીની વૈજ્ઞાનિક સમજ મેળવવા માટે તણખાના રોજિંદા ઉદાહરણો (જેમ કે પ્લગમા...

  પ્રકરણ ૧૧: વિદ્યુતપ્રવાહની રાસાયણિક અસરો વિજ્ઞાન ધોરણ 8 પરિચય તમારા વડીલોએ તમને ભીના હાથે વીજળીથી ચાલતા ઉપકરણોને સ્પર્શ ન કરવાની ચેતવણી આપી જ હશે. પરંતુ શું, તમે જાણો છો કે ભીના હાથે વિદ્યુત ઉપકરણોને સ્પર્શ કરવા શા માટે ભયજનક છે? આપણે અગાઉ શીખ્યા છીએ કે જે પદાર્થો પોતાનામાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર થવા દે છે, તે પદાર્થો વિદ્યુતના સુવાહકો છે. બીજી બાજુ કેટલાક પદાર્થો પોતાનામાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ સરળતાથી પસાર થવા દેતા નથી, તેમને વિદ્યુતના મંદ વાહકો કહે છે. ધોરણ-VIમાં આપણે કોઈ એક ચોક્કસ પદાર્થ પોતાનામાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર થવા દે છે કે નહીં તે જાણવા માટે ટેસ્ટર (Tester) બનાવ્યું હતું. શું તમને યાદ છે, કે આવું નક્કી કરવા માટે ટેસ્ટરે આપણી કેવા પ્રકારે મદદ કરી હતી? આપણે જોયું હતું કે તાંબું અને ઍલ્યુમિનિયમ જેવી ધાતુઓ વિદ્યુતનું વહન કરે છે. જ્યારે રબર, પ્લાસ્ટિક અને લાકડા જેવા પદાર્થો વિદ્યુતનું વહન કરતા નથી. જોકે આપણે ટેસ્ટરનો ઉપયોગ ઘન અવસ્થામાં રહેલા પદાર્થો માટે જ કર્યો છે. પરંતુ પ્રવાહી પદાર્થો માટે શું? શું પ્રવાહી વિદ્યુતનું વહન કરે છે? ચાલો, શોધીએ. નોંધ: વિદ્યાર્થીઓએ ધ્યાન આપવુ...

  પ્રકરણ ૧૦: ધ્વનિ વિજ્ઞાન ધોરણ 8 પરિચય ધ્વનિ આપણા જીવનનો અગત્યનો ભાગ છે. તે આપણને એકબીજા સાથે વાતચીત કરવામાં, આસપાસના વાતાવરણને સમજવામાં અને વિવિધ પ્રકારની માહિતી મેળવવામાં મદદ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, શાળામાં ઘંટ વાગે ત્યારે તાસ પૂરો થયો હોવાનું જણાય છે, ડોરબેલનો અવાજ સાંભળીને ખબર પડે છે કે કોઈ દરવાજા પર છે, અથવા સંતાકૂકડીની રમતમાં પગલાંના અવાજના આધારે ખેલાડીઓની નજીક હોવાનું જાણી શકાય છે. આ પ્રકરણમાં આપણે ધ્વનિની ઉત્પત્તિ, પ્રસરણ, સાંભળવાની પ્રક્રિયા અને તેના ગુણધર્મો વિશે ચર્ચા કરીશું. નોંધ: વિદ્યાર્થીઓએ ધ્યાન આપવું કે ધ્વનિ એ માત્ર શબ્દો કે સંગીત નથી, પરંતુ આપણા રોજિંદા જીવનમાં વિવિધ સ્વરૂપે હાજર હોય છે. આપણી આસપાસના વિવિધ અવાજોની યાદી બનાવવી એ ધ્વનિની વિવિધતા અને તેના મહત્વને સમજવામાં મદદ કરે છે. ૧૦.૧ કંપન કરતા પદાર્થ દ્વારા ધ્વનિ ઉત્પન્ન થાય છે (ધ્વનિની ઉત્પત્તિ) મુખ્ય મુદ્દાઓ: ધ્વનિ એ કંપન કરતા પદાર્થ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે કોઈ પદાર્થ આગળ-પાછળ ઝડપથી ગતિ કરે છે, ત્યારે તે કંપન (vibration) કરે છે, જે ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરે છે. કંપનનો અનુભવ સ્પર્શ દ્વારા થઈ શકે છે, ...